၂၀၂၄ ခုနှစ်အတွက် နိုဘယ်ဆုရရှိသူစာရင်းကို ပြီးခဲ့တဲ့အပတ် တနင်္လာနေ့ကတည်းက စကြေညာနေတာ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ နိုဘယ်ဆုကို ဗစ်တာ အမ်းဘရိုစ် (Victor Ambros) နဲ့ ဂယ်ရီ ရာ့ဗ်ကမ်း (Gary Ruvkun)၊ ရူပဗေဒနိုဘယ်ဆုကို ဂျွန်ဟော့ဖီးဒ် (John J. Hopfield) နဲ့ ဂျယ်ဖယ်ရီဟင်တန် (Geoffrey E. Hinton)၊ ဓာတုဗေဒနိုဘယ်ဆုကို ဒေးဗစ်ဘက်ခါ (David Baker)၊ ဒမ်းမစ် ဟက်ဆာဘီ (Demis Hassabis) နဲ့ ဂျွန်ဂျမ်ပါ (John Jumper)၊ ငြိမ်းချမ်းရေး နိုဘယ်ဆုကို နိဟွန်ဟီဒန်ကျို (Nihon Hidankyo) ခေါ် ဂျပန်နျူးကလီးယားနဲ့ ဟိုက်ဒြိုဂျင်ဗုံးဘေး ရှင်သန်ဒုက္ခသည်များအသင်းချုပ် (The Japan Confederation of A- and H- bomb sufferers organisation)၊ စာပေနိုဘယ်ဆုကို ဟန်ကန်း (Hang Kang) တို့က အသီးအသီး ရရှိခဲ့ပါတယ်။ ဒီတစ်ပတ် တနင်္လာနေ့၊ အောက်တိုဘာလ ၁၄ ရက်နေ့မှာတော့ နောက်ဆုံးကျန်နေတဲ့ စီးပွားရေးသိပ္ပံဆိုင်ရာ နိုဘယ်ဆုကို ကြေညာခဲ့ပါပြီ။
ဒီနှစ်ရဲ့ စီးပွားရေးသိပ္ပံ နိုဘယ်ဆုကို လူမှုအဆောက်အအုံတွေ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံနဲ့ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံရဲ့ ကြွယ်ဝချမ်းသာမှုအပေါ် လူမှုအဆောက်အအုံတွေရဲ့ သက်ရောက်ပုံကို လေ့လာခဲ့မှုနဲ့ ပတ်သက်လို့ ဒယ်ရွန် အာစီမိုဂလူ (Daron Acemoglu)၊ ဆိုင်မွန် ဂျွန်ဆန် (Simon Johnson) နဲ့ ဂျိမ်းစ် ရောဘစ်ဆန် (James A. Robison) တို့က ပူးတွဲရရှိခဲ့ပါတယ်။ သူတို့တွေဟာ ဥရောပ ကိုလိုနီလက်အောက်ခံ နိုင်ငံတွေမှာ ကျင့်သုံးခဲ့တဲ့ စီးပွားရေးစနစ်နဲ့ နိုင်ငံရေးစနစ်တွေကို ဆန်းစစ်လေ့လာခဲ့ပြီး လူမှုအဆောက်အအုံနဲ့ ကြွယ်ဝချမ်းသာမှုတို့ရဲ့ ဆက်နွယ်ပတ်သက်နေမှုကို ရှင်းလင်းတင်ပြနိုင်ခဲ့တာပါ။ ဒါ့အပြင် လူမှုအဆောက်အအုံတွေရဲ့ ကွဲပြားခြားနားမှုတွေ ဆက်လက်တည်ရှိနေရခြင်း၊ လူမှုအဆောက်အအုံတွေ ပြောင်းလဲလာနိုင်ပုံနဲ့ ပတ်သက်လို့ ရှင်းလင်းချက်တွေနဲ့ တစ်နိုင်ငံနဲ့ တစ်နိုင်ငံကြား ကြွယ်ဝချမ်းသာမှု အဆမတန် ကွာခြားနေရတာရဲ့ အကြောင်းပြချက်တွေကိုပါ ဖော်ထုတ်တင်ပြခဲ့တာပါ။
‘လူမှုအဆောက်အအုံတွေဟာ ကြွယ်၀ချမ်းသာမှုအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိတယ်’ ဆိုတဲ့ အချက်ကို သက်သေပြဖို့ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနဲ့ မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ နယ်စပ်မှာရှိတဲ့ နဂါ့လေ့စ် (Nogales) မြို့ကို လေ့လာခဲ့ကြပါတယ်။ အဲဒီလို လေ့လာရာမှာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုဘက်ခြမ်းမှာ ရှိနေတဲ့ နဂါ့လေ့စ်မြောက်ပိုင်းက မက္ကစီကိုနိုင်ငံမှာ ရှိနေတဲ့ နဂါလေ့စ်တောင်ပိုင်းထက် ပိုဖွံ့ဖြိုးကြွယ်ဝနေတာကို တွေ့ခဲ့ရတာပါ။ တောင်ပိုင်းရော မြောက်ပိုင်းပါ တူညီတဲ့ ရာသီဥတု၊ အစားအစာနဲ့ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုတွေ ကျင့်သုံးရရှိကြပေမဲ့ မတူညီတဲ့ လူမှုအဆောက်အအုံတွေကြောင့် အခုလို ကွဲပြားမှုတွေ ဖြစ်နေရတယ်လို့ နိုဘယ်ဆုရှင်တွေက သုံးသပ်ခဲ့ကြပါတယ်။ အရင်က မြေမျက်နှာသွင်ပြင်အနေအထားနဲ့ ရာသီဥတုဟာ ကြွယ်၀ချမ်းသာမှုအပေါ် အဓိက သက်ရောက်တယ်လို့ ယူဆလက်ခံခဲ့ကြတာဖြစ်ပြီး ဒီနှစ်နိုဘယ်ဆုရှင်တွေရဲ့ ရှင်းလင်းတင်ပြမှုကြောင့် လူမှုအဆောက်အအုံက ကြွယ်၀ချမ်းသာမှုအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိကြောင်း ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် နားလည်နိုင်ခဲ့တာပါ။ ဆက်လက်ပြီး ဒီလို လူမှုအဆောက်အအုံပုံစံ ကွဲပြားရခြင်းအကြောင်းက ကိုလိုနီလက်အောက်ခံ အချိန်ကာလတွေမှာ ကျင့်သုံးဖွဲ့စည်းခဲ့တဲ့ လူမှုအဆောက်အအုံပုံစံ ကွဲပြားမှုကြောင့်လို့လဲ သူတို့က သုံးသပ်ခဲ့ကြပါသေးတယ်။
ယေဘုယျအားဖြင့် ကိုလိုနီလက်အောက်ခံဖြစ်ကြချိန်မှာ နိုင်ငံရေးနဲ့ စီးပွားရေး လွတ်လပ်ခွင့်ရခဲ့တဲ့ နိုင်ငံတွေဟာ ကြွယ်၀ချမ်းသာတဲ့ နိုင်ငံတွေ ဖြစ်လာပြီး လက်ရှိ အဆင်းရဲဆုံးနိုင်ငံ အတော်များများကတော့ အခွင့်အရေးကန့်သတ်ခြင်းခံခဲ့ရတဲ့ နိုင်ငံတွေ ဖြစ်ခဲ့တာပါ။ သယံဇာတကြွယ်၀ပြီး ရေခံမြေခံကောင်းတဲ့ နိုင်ငံတွေဟာ အကျိုးအမြတ်များတာကြောင့် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချနေထိုင်သူများပြီး ချမ်းသာကြွယ်၀ခဲ့ကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အထက်တန်းလွှာ အကျိုးအမြတ်ရရှိရေးကို အဓိကထားတာကြောင့် ရေရှည်မှာ လူတန်းစားအလွှာအားလုံးရဲ့ အခွင့်အလမ်းနဲ့ စီးပွားရေးဖွံဖြိုးမှုကို အထောက်အပံ့မပေးနိုင်ခဲ့ပါဘူး။ ဆန့်ကျင်ဘက်အနေနဲ့ လူဦးရေ သိပ်မထူထပ်၊ ဆင်းရဲမွဲတေဒဏ်ခံခဲ့ရတဲ့ နိုင်ငံတွေမှာတော့ အခြေချနေထိုင်သူတွေဟာ လူတန်းစားလွှာမရွေး အခွင့်အလမ်းရရှိနိုင်တဲ့ လူမှုအဆောက်အအုံတွေ ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြပါတယ်။ ဒီလို လွတ်လပ်မျှတမှုရှိတဲ့ ဖွဲ့စည်းမှုကြောင့် လူအများစုအတွက် စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးမှုကို ဆောင်ကြဉ်းလာနိုင်ခဲ့ပြီး လက်ရှိအချိန်မှာ ကြွယ်၀ချမ်းသာတဲ့ နိုင်ငံတွေ ဖြစ်လာခဲ့တာပါ။
နိုဘယ်ဆုရှင်တွေက လူမှုအဆောက်အုံတစ်ခု တည်ဆောက်ဖွဲ့စည်းလိုက်တာနဲ့ ပြန်လည်ပြုပြင်ဖို့ ခက်ခဲရတဲ့ အကြောင်းအရင်းနဲ့ ပြင်ဆင်အသွင်ကူးပြောင်းနိုင်တဲ့ နည်းနာတွေကိုပါ ထပ်လောင်းရှင်းပြခဲ့ပါတယ်။ လူမှုအဆောက်အအုံတွေရဲ့ ပုံစံပြောင်းလဲတာဟာ လွယ်ကူတဲ့ကိစ္စတော့ မဟုတ်ပါဘူး။ အထက်တန်းလွှာလူနည်းစုအတွက် အကျိုးအမြတ်ရရှိစေတဲ့ လူမှုအဆောက်အအုံပုံစံမှာဆို လူအများစုဟာ စနစ်အပေါ် မယုံကြည်ဖြစ်လာပြီး သူတို့ အကျိုးအမြတ်ရစေမဲ့ စနစ်တစ်ခုဆီ ကူးပြောင်းဖို့ ကြိုးပမ်းကြပါတယ်။ တစ်ဖက်မှာလဲ လူနည်းစုက စနစ်သစ်ကြောင့် သူတို့အကျိုးစီးပွားထိခိုက်မှာကို တွေးဆပြီး ကန့်ကွက်ကြတဲ့အတွက် အတောသတ်ဖို့ခက်တဲ့ ပြိုင်ပွဲတစ်ခုလိုမျိုး ဖြစ်နေတာပေါ့။ ဒါပေမဲ့ လုံး၀မပြီးဆုံးနိုင်တာတော့ မဟုတ်ပါဘူး။ ခက်ခဲပေမဲ့ လူအများစုက လူနည်းစုကို ကျော်လွန်အနိုင်ယူရင်း လူတန်းစာအလွှာအားလုံးပါ၀င်နိုင်မဲ့ စနစ်တစ်ခုကို ကူးပြောင်းသွားနိုင်ခဲ့တာမျိုးလဲ ရှိပါတယ်။ နိုဘယ်ဆုရှင်တွေဟာ ၁၉ ရာစုနဲ့ ၂၀ ရာစု၀န်းကျင် အနောက်ဥရောပရဲ့ စီးပွားရေးနဲ့ နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ အသွင်ကူးပြောင်းမှုတွေအကြောင်း ရှင်းလင်းထောက်ပြခဲ့ပြီး ဒါတွေကို ငြိမ်းချမ်းတဲ့ အသွင်ကူပြောင်းမှု ဥပမာတွေအဖြစ် တင်ပြခဲ့ကြပါတယ်။
ဒီနှစ် စီးပွားရေးသိပ္ပံဆိုင်ရာ နိုဘယ်ဆုရှင်တွေရဲ့ ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုကြောင့် လူမှုအဆောက်အအုံတွေက ကြွယ်၀ချမ်းသာမှုအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိနေတယ်ဆိုတာ သိရှိနိုင်ခဲ့ရုံမျှမက အပြုသဘောဆောင်တဲ့ လူမှုအဆောက်အအုံ အသွင်ကူးပြောင်းမှုဟာ စီးပွားရေးကို ဖွံ့ဖြိုး လာစေနိုင်တဲ့ လမ်းစတစ်ရပ်ဖြစ်ကြောင်း သိရှိနားလည်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ကောင်းမွန်တဲ့ အသွင်ကူးပြောင်းမှုတွေမှာ မိမိကိုယ်တိုင် ပါ၀င်အားဖြည့်ရင်း မျှတလွတ်လပ်တဲ့ လူမှုအဆောက်အအုံတွေ တိုးပွားလာဖို့ ကြိုးပမ်းကြပါစို့လို့ ပြောကြားရင်း အဆုံးသတ်ပါရစေ။
Click to view references
- The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 2024. (n.d.). NobelPrize.org. https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/2024/press-release/
| Written by | Shin Mon Thant |
| Released from | Fact Hub Go: Content Writer Desk |
| Edited by | Min Z |
Fact Hub Myanmar
Proudly powered by FH Editor Team
This content is licensed under CC BY-NC-ND 4.0
