_______________

ဒီစာကို မြင်တာနဲ့ လေကို ဝဝ ရှူသွင်းပြီး အသက်ကို အောင့်ထားပေးပါ။ 

ကျန်းမာတဲ့ လူတစ်ယောက်က တစ်မိနစ်ကို ပျမ်းမျှ ၁၂ ကြိမ်လောက် အသက်ရှူလေ့ရှိပါတယ်။ တစ်နာရီကို အကြိမ်ရေ ၇၀၀ ကျော်နဲ့ တစ်နေ့ကို အကြိမ် ၁၇၀၀၀၊ တစ်နှစ်လုံးဆို အသက်အရှူအသွင်းလုပ်တဲ့ အကြိမ်‌ရေက ၆၃ သိန်းကျော်တာပေါ့။ ဒီတော့ လူသားတွေ အသက်မရှူဘဲ တကယ် ရှင်သန်နိုင်ရဲ့လား လို့ လိုက်မေးကြည့်ရင် ‘အသက်သာ မရှူရင် သေလူနဲ့  ဘာမှ မထူးတော့ဘူး’ ဆိုတဲ့ အဖြေတစ်ခုတည်းပဲ ပြိုင်တူ ထွက်လာကြမှာပါ။ လူလို့ ဖြစ်လာကတည်းက အသက်မရှူချင်ရင်တောင် ရှူနေရတာပါပဲ။ အချို့ဆို “တစ်နေ့တစ်နေ့ အသက်ရှူနေရတာကိုက အလုပ်တစ်ခု၊ ထမင်းစားနေရတာကိုက အလုပ်တစ်ခု” ဆိုပြီး ညည်းတွားတတ်ပါသေးတယ်။ အသက်ရှူနေရတာက တကယ်တော့လဲ ဘဝကို ရှင်သန်ရုန်းကန်နေရတာပါပဲ။ လူ့ခန္ဓာကိုယ်ဟာလဲ ဒဏ်ရာအနာတရတွေ၊ အာဟာရပြတ်လပ်တာတွေကိုတော့ ခံနိုင်ရည်ရှိသေးပေမဲ့ အသက်ရှူမဝတဲ့ အခြေအနေကိုတော့ သူ မရှိတဲ့ နေ့ရက်တွေကို နေသားမကျသလို ခံနိုင်ရည်မရှိရှာပါဘူး။

ဒီလိုဆိုရင် ပတ်ဝန်းကျင်လေထုက လူသားတွေအပေါ် ဘယ်လောက်ထိ လွှမ်းမိုးနိုင်လဲ . . . ? ဘယ်လောက်ထိ အရေးပါလဲ . . . ? စတုတ္ထဈာန်လို ဘာသာရေးဆိုင်ရာ တရားကျင့်စဉ်တွေမှာဆိုရင် ၇ ရက် တစ်ပတ် အသက်မရှူဘဲ အသက်ရှင်နေနိုင်တယ် ဆိုတဲ့ ယူဆချက်တွေ တကယ်ရော မှန်ရဲ့လား . . . ? တွေးလေ စိတ်ဝင်စားစရာ ဖြစ်လေမို့ အတူတူ ဦးနှောက်တူးကြည့်ကြရအောင်ပါ . . . ။ အသက်အောင့်ထားတာလေး ပြန်ရှူချင် ရှူလို့ ရပါပြီ။

အသက်ရှူတယ်ဆိုတာနဲ့ အောက်စီဂျင်ကိုပဲ ဖြတ်ခနဲ ပြေးမြင်မိကြပါလိမ့်မယ်။ လေကို ရှူတယ် ဆိုပေမဲ့ လေထုထဲမှာ ပါဝင်နေတဲ့ အောက်စီဂျင်ကို ရှူကြတာပဲမဟုတ်လား . . . ? ဒါဆို အောက်စီဂျင် ရလာဖို့ကိုရော ဘာက ကူညီပေးနေတာလဲဆိုရင်တော့ သွေးပါပဲ။ သွေးက အောက်စီဂျင် ပို့ဆောင်ရာမှာ အဓိကကျပါတယ်။ လူသားတွေက အောက်စီဂျင် မရှိဘဲ မလှုပ်ရှားမရှင်သန်နိုင်တဲ့ Aerobic creature တွေပါ။ ဒါကြောင့် စွမ်းအင်ထုတ်လုပ်ဖို့၊ လှုပ်ရှားရုန်းကန်ဖို့၊ အသက်ရှူဖို့ အောက်စီဂျင် လိုအပ်ပါတယ်။ အောက်စီဂျင် ရှိနေလို့ပဲ စားလိုက်တဲ့ အစားအစာတွေကနေ လှုပ်ရှားရုန်းကန်ဖို့ စွမ်းအင်ကို ချက်လုပ်နိုင်တာပါ။ လူတွေက အသက်ရှူရင်းနဲ့ အောက်စီဂျင်ကို အသုံးချသလို ကိုယ်တွင်းအင်္ဂါတွေကလဲ အလုပ်လုပ်နိုင်ဖို့၊ စွမ်းအင်ထုတ်နိုင်ဖို့ အောက်စီဂျင်ကို လိုအပ်ပါတယ်။ အောက်စီဂျင်ကို လိုအပ်တဲ့အထဲမှာ အသက်ရှူတဲ့ လုပ်ငန်းစဉ် (Respiration system) လဲ ပါ,ပါတယ်။ အသက်ရှူခြင်း (Respiration) လုပ်ငန်းစဉ်က လူတွေ သတိမထားမိတဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခုပါ။ ခန္ဓာဇီဝဖြစ်စဉ်တွေ ဖြစ်တဲ့ နှလုံးခုန်တာ၊ အစာခြေတာတွေလိုပဲ အသက်ရှူတဲ့ လုပ်ငန်းကိုလဲ ဦးနှောက်ကပဲ ထိန်းချုပ်ထားတာပါ။  သူ မရှိရင် ဘဝကြီးက ဘာမှ သိပ်မထူးခြားပေမဲ့ အောက်ဆီဂျင်မရှိရင်တော့ ဘဝကြီးက သေလူ ဖြစ်သွားပါလိမ့်မယ်။ သက်ရှိအဖြစ် ရှင်သန်နေထိုင်ဖို့အတွက် အသက်ရှူတဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်က အဲဒီလောက်ကို အရေးပါတာပါ။  

အပေါ်မှာ ပြောခဲ့သလိုပဲ အသက်ရှူတဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်က ကိုယ်တိုင်အားစိုက်ထုတ်ပြီး လုပ်နေရတာ မဟုတ်ဘဲ ဦးနှောက်ကနေ ထိန်းညှိဆောင်ရွက်ပေးနေတာပါ။ ဒါပေမဲ့ ကိုယ်တိုင်လဲ အဲဒီအသက်ရှူတဲ့ ဖြစ်စဉ်ကို ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ပါတယ်။ ပိုစ့်အစမှာတင် စာဖတ်သူတို့ လုပ်ခဲ့သလိုပါပဲ။ ဒီတော့ အသက်ရှူတဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်ကို ထိန်းချုပ်ထားနိုင်တာကတော့ သေချာပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ မေးစရာ ဆက်ရှိလာတာက ဘယ်လောက်ကြာကြာ ထိန်းထားနိုင်တာလဲ . . . ? 

သိပ္ပံက ဒီကိစ္စနဲ့ ပတ်သက်လို့ လက်တွေ့စမ်းသပ်ချက်တွေ ဆောင်ရွက်နိုင်တဲ့ အခြေအနေမှာ ရှိပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဘယ်လို စမ်းသပ်မလဲ ဆိုတာမှာ ပြဿနာရှိနေတာပါ။ နို့တိုက်သတ္တဝါအတော်များများက သူတို့ရဲ့ အသက်ရှူတဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်ကို ခဏတာ ထိန်းထားနိုင်စွမ်းရှိပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဘယ်သူမှတော့ အဲဒီအစမ်းသပ်ခံတိရစ္ဆာန်ကို စက္ကန့်ပိုင်းထက် ပိုပြီး အသက်အောင့်ထားနိုင်အောင် မဆောင်ရွက်နိုင်ပါဘူး။ တိရစ္ဆာန်တွေဖြစ်လို့ ကျွန်တော်တို့ကနေလဲ ‘မရှူနဲ့အုံး၊ အောင့်ထားပါအုံး’ လို့ သွားပြောလို့မှ မရဘဲ . . . ။ ဒီတော့ အဲဒီ အသက်ရှူတဲ့ လုပ်ငန်းစဉ် ထိန်းချုပ်တာကို လေ့လာနိုင်ဖို့အတွက်က လူတွေနဲ့ စမ်းမှပဲ ရမှာပါ။ လူတွေနဲ့ ဆောင်ရွက်တဲ့အခါမှာ စမ်းသပ်တဲ့အချိန် အတော်လေးကြာသွားရင် ဦးနှောက်ကို အောက်စီဂျင် မရောက်တော့ဘဲ အသက်သေဆုံးနိုင်တဲ့ အခြေအနေမှာ ရှိနေပါတယ်။ အဲဒီပြဿနာတွေက လက်ရှိအချိန်မှာဆိုရင် လူ့ကျင့်ဝတ်နဲ့ မညီနေပါဘူး။ ဟိုးအရင်အချိန်တွေတုန်းကတော့ လူတွေနဲ့ပဲ အဲဒီလို စမ်းတာမျိုး ရှိခဲ့ပေမဲ့ ဒီဘက်ခေတ်နဲ့ ပြန်ချိန်ထိုးကြည့်ရင် သတ်မှတ်လုံခြုံရေးစံနှုန်းတွေကို ချိုးဖောက်ရာကျနေလို့ ပုံစံတူ ထပ်စမ်းလို့ မရနိုင်နေဘူးပေါ့။

၁၉၅၉ ခုနှစ်တုန်းက Buffalo School of Medicine က Hermann Rahn လို့ခေါ်တဲ့ ပညာရှင်က စမ်းသပ်ချက်တစ်ခု လုပ်ဖူးတယ်။ သဘာဝနည်းအရ အသက်ရှူတဲ့ ဖြစ်စဉ်ကို ထိန်းချုပ်တာတော့ မဟုတ်ဘူး။ အစမ်းသပ်ခံရဲ့ ဇီဝဖြစ်စဉ်တွေကို နှေးအောင် လုပ်တယ်၊ အသက်ကို ပုံမှန်ထက် ပိုမြန်အောင် ခပ်ပြင်းပြင်း ရှူတယ်၊ နောက် လည်ချောင်းတစ်လျှောက်ကနေ အဆုတ်ထဲကို သန့်စင်တဲ့ အောက်စီဂျင်တွေ ရှူသွင်းခိုင်းတယ်။ အဲဒီလိုနည်းအတိုင်း အသက်ရှူအောင့်ကြည့်တာ ၁၄ မိနစ် နီးပါးခံခဲ့တယ်။ အလားတူပဲ၊ စစ် – ဆေးနဲ့ လေကြောင်း နည်းပညာဆိုင်ရာ တက္ကသိုလ် –> Army Technical School of Aviation Medicine at Mitchel Field မှာ ၁၉၃၀ တုန်းက ပညာရှင်တွေ စမ်းသပ်ဆောင်ရွက်ကြည့်တာအရ ၁၅ မိနစ်နဲ့ ၁၃ စက္ကန့်ထိ အသက်ရှူအောင့်ထားနိုင်ခဲ့တယ်။ ပြီးတော့ အရှေ့တောင်အာရှ ကျွန်းစုတွေမှာ နေတဲ့ ဘဂျောင် (Bajau) လူမျိုးတွေဆိုရင် ပင်လယ်ရေအနက် ပေ ၂၀၀ လောက်အထိ ရေငုပ်ပြီး ငါးဆင်းဖမ်းတတ်ကြသလို သူတို့တစ်ခါ ရေငုပ်ရင်လဲ အသက်ကို ၁၅ မိနစ်လောက်ထိ အောင့်ထားနိုင်တယ်။ ဒါကျတော့ အလေ့အကျင့်နဲ့ ဆိုင်သွားမယ်လို့ ဆိုရပါမယ်။ နောက်တစ်ချက်က မျိုးဗီဇအရပေါ့။

ဒါပေမဲ့ ဘုံလေ့လာချက်တွေအရတော့ လူသားအများစုဟာ အခန်းတွင်း လေကို အဆုတ်ထဲ လုံးဝအပြည့် ရှူသွင်းပြီးရင်တောင် ပျမ်းမျှ တစ်မိနစ်ထက် ပိုပြီး အသက်အောင့်ထားနိုင်စွမ်း မရှိပါဘူး။ ဘာလို့များလဲ . . . ?

သုတေသနတွေအရ လူတွေရဲ့ အဆုတ်ထဲမှာ လေးမိနစ်စာလောက် အသက်ရှူအောင့်ထားနိုင်ဖို့အတွက် လုံလောက်တဲ့ အောက်စီဂျင် ပမာဏ ပါဝင်ပေမဲ့ လူအနည်းစုပဲ အဲဒီလောက် အချိန်အတိုင်းအတာထိ အောင့်ထားနိုင်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ စာရဲ့ အပေါ်ဘက်မှာ ဆွေးနွေးထားသလိုမျိုး ဆဲလ်တွေရဲ့  နိစ္စဓူဝလုပ်ငန်းစဉ်တွေအတွက် အောက်စီဂျင် လိုပါတယ်။ အဆုတ်ကနေ ရှူသွင်းလိုက်တဲ့ အောက်စီဂျင်တွေကို ဆဲလ်တွေက သုံးပြီး အစာချက်လုပ်တယ်၊ နောက် ကာဘွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်ကို ပြန်စွန့်ပစ်တယ်။ ဒီတော့ အသက်သာ မရှူရင် ကာဘွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်က ခန္ဓာကိုယ်ထဲ စုပုံလာနိုင်ပြီး အဆိပ်သင့်တဲ့ အနေအထားရောက်တယ်ပေါ့။ ဒါပေမဲ့ အချိန်တစ်မိနစ်လောက်တည်းနဲ့တော့ သွေးတွင်းမှာ ကာဘွန်ပါဝင်မှုနှုန်းက အရမ်းကြီး မမြင့်လာပါဘူး။ တကယ်တမ်း အဲဒီလောက် အချိန်အတိုင်းအတာပဲ အသက်ကို အောင့်ထားနိုင်တယ်ဆိုတာ အောက်စီဂျင်ပမာဏကတော့ အတိုင်းအတာတစ်ခုထိ ကျန်သေးပေမဲ့ အောင့်ထားသူအနေနဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာအရ အသက်ရှူသွင်းချင်တဲ့ စိတ် အပြင်းအထန် ဖြစ်လာလို့ပါ။ 

နောက်တစ်ချက် . . . လူတွေက ရေထဲမှာဆိုရင် အသက်ကို ပိုကြာကြာ အောင့်ထားနိုင်ပါတယ်။ ပိုကြာရတဲ့ အကြောင်းက အဆုတ်ထဲကို ရေဝင်မှာ စိုးတဲ့ စိတ်နဲ့ တတ်နိုင်သလောက် ကျားကုတ်ကျားခဲ အောင့်ထားတာမျိုးပါ။ အချိန်ပိုကြာတယ်ဆိုပေမဲ့ အောက်စီဂျင် ပမာဏ ကုန်တဲ့အထိတော့ အသက်ကို အောင့်ထားနိုင်စွမ်း မရှိပါဘူး။ ဒါကြောင့် သုံးပုံပုံ တစ်ပုံလောက် ကုန်လာရင်တောင် အသက်ရှူချင်တဲ့စိတ်က အင်မတန် ပြင်းလာပြီး ရေပေါ် ပြန်တက်လေ့ရှိတာပါ။

အဆုတ်ထဲက အောက်စီဂျင်ပမာဏ ကုန်သွားတဲ့အထိတိုင်အောင် အသက်အောင့်ထားမယ်ဆိုရင် သတိလစ်သွားနိုင်ပါတယ်။ တကယ်လို့ သတိလစ်သွားရင်လဲ အသက်ရှူတာကို ထိန်းချုပ်ထားနိုင်စွမ်း မရှိတော့လို့ ခန္ဓာကိုယ်က အလိုအလျောက် အသက်ပြန်ရှူမိမှာပါ။ ဒါပေမဲ့ အခုချိန်ထိတော့ အဲဒီလို သတိလစ်တဲ့အထိ အသက်ကို အောင့်ထားနိုင်တဲ့ သူမျိုး ရှားပါတယ်။ အောက်စီဂျင်လုံးလုံး မကုန်ခင် အချိန်၊ ကာဘွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်တွေ ပမာဏအများကြီး စုပုံလာတဲ့ အချိန်ကျရင် ဦးနှောက်ကို ထိခိုက်လာလို့ လုံးဝ တောင့်ခံနိုင်စွမ်းမရှိတော့ဘဲ လေပြန်ရှူမိမှာပါ။ ဒီအခြေအနေကို ကျွန်တော်တို့က ‘Break Point’ လို့ ခေါ်ပါတယ်။

ခန္ဓာကိုယ်တွင်းက အဲဒီ Gas exchange စနစ်နဲ့ မဆိုင်တဲ့ နောက်တစ်ချက်လဲ ရှိပါသေးတယ်။ အဲဒါက ရင်ဝမ်းခြားကြွက်သားပါ။ အသက်ရှူတဲ့အခါမှာ ရင်ဘတ်က ပြားသွားတာကို သတိထားမိမယ်ထင်ပါတယ်။ အသက်ကို အချိန်တစ်ခု ကြာတဲ့အထိ အောင့်ထားတဲ့ အခါမှာ အသက်ရှူတဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်အတွက် အဓိက ကျတဲ့ ရင်ဝမ်းခြားကြွက်သားက နဂိုမူလအခြေအနေအတိုင်း ပြန်ကျုံ့ချင်လာပါတယ်။ ကျုံ့လာတယ်ဆိုတဲ့ သဘောက အသက်ရှူဖို့အတွက် ဝမ်းခြားကြွက်သားကနေ လှုံ့ဆော်တုံ့ပြန်တာမျိုးပါ။ အဲဒီကျုံ့ထွက်လာတဲ့ အခြေအနေကို ဆက်တောင့်ခံထားမယ်ဆိုရင် ကြွက်သားနာကျင်မှု ဖြစ်ပေါ်စေတာပေါ့။

ဒါကြောင့်ပဲ လက်ရှိအချိန်ထိ လူအများစုက စက္ကန့်သုံးဆယ်လောက်ကနေ ကိုးဆယ်လောက်ထိပဲ အသက်အောင့်ထားနိုင်တာမျိုးပါ။

ဒီတော့ . . . ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တွေ ပြောတဲ့ စတုတ္ထဈာန်ဝင်စားနေချိန်မှာ အောက်စီဂျင် မလို၊ အသက်ရှူစရာ မလိုဘဲ ၇ ရက် တစ်ပတ် နေနိုင်တယ်ဆိုတာ တကယ်ဖြစ်နိုင်ရဲ့လား . . .? 

အပေါ်မှာ ပြောသလို ခန္ဓာကိုယ်က အသက်ရှင်နေထိုင်နိုင်ဖို့အတွက် လိုအပ်တဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်မှန်သမျှကို အောက်စီဂျင် သုံးပြီး ဆောင်ရွက်ကြပါတယ်။ ၇ ရက်မပြောဘဲ ၇ မိနစ်လောက် အောက်စီဂျင် လစ်လပ်သွားရင်တောင် . . . ဦးနှောက်ဆီ အောက်စီဂျင် ပို့လွှတ်မှု ပြတ်တောက်သွားပြီး အသက်သေဆုံးနိုင်တဲ့ အခြေအနေမှာ ရှိပါတယ်။ ဒါက သိပ္ပံနည်းကျ စမ်းသပ်လေ့လာထားပြီးဖြစ်တဲ့ မှန်ကန်ချက်တစ်ခုပါ။ 

ဒီတော့ အဲဒီအဆိုပြုချက်နဲ့ ပတ်သက်လို့က  အဆိုပြုသူတွေကိုယ်တိုင် သက်သေပြမှပဲ ရမှာမျိုးပါ။ သိပ္ပံက ဒီနည်း ဒီပုံကြောင့် လူတွေအနေနဲ့ အသက်ကို ဘယ်လောက်အတိုင်းအတာထိပဲ အောင့်ထားနိုင်တာပါဆိုပြီး စနစ်တကျ လေ့လာချက်တွေနဲ့ သက်သေပြထားပါပြီ။ ဒါကို လက်မခံချင် . . . ဆန့်ကျင်ချင် . . . မှားကြောင်း ပြောချင်ရင် အဲဒီအယူအဆကို စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ပြီး အဆိုပြုသူတွေဘက်ကပဲ သက်သေပြန်ပြဖို့ လိုပါလိမ့်မယ်။ ကမ္ဘာပေါ်မှာ သုတေသနတွေအတွက် အသုံးပြုတဲ့ Vacuum Simulation Chamber (လေဟာနယ်တု) တွေ ရှိပါတယ်။ အဲဒီထဲကို စတုတ္ထဈာန်ဝင်စားလို့ အသက်ရှူစရာ မလိုဘဲ အသက်ရှင်နိုင်နေတယ်လို့ ဆိုတဲ့သူကို ၇ ရက်တိတိ ထည့်ပေးထားရင်း သက်သေပြနိုင်ပါတယ်။ ၇ ရက်ကြာလို့မှ ဘာမှမဖြစ်ဘဲ အရှင်လတ်လတ် ပြန်ထွက်လာနိုင်တယ်ဆိုရင် ဂုဏ်ယူပါတယ်၊ နာဆာက သင့်ကို ရှေ့ဆက်လာမဲ့ အာကာသခရီးစဉ်တွေထဲမှာ အလွတ်တမ်း လေဟာနယ်လမ်းလျှောက်ပြိုင်ပွဲအတွက် လာခေါ်ပါလိမ့်မယ်။ သူ မရှိရင် အသက်မသေပေမဲ့ လေမရှိရင်တော့ အသက်သေနိုင်ပါကြောင်း . . . ။  ။

ကျွန်တော်တို့ အာရှတစ်ခွင်မှာ ပရလောက၊ ဝိညာဉ်၊ တစ္ဆေ၊ သရဲ၊ နတ်စိမ်း စတာတွေကို ယုံကြည်ကြသလို အဲဒါတွေနဲ့လဲ စီးပွားရှာနေကြတဲ့ သူတွေ ရှိပါတယ်။ အထူးသဖြင့် နတ်ကတော်တွေပေါ့။ သူတို့ဟာ သေပြီးသား နတ်စိမ်းတွေရဲ့ ပဌာန်းဆက်လိုလို၊ အနွယ်တော်လိုလိုပုံစံမျိုးအဖြစ်နဲ့ စီးပွားရှာနေကြတာပါ။

အဲဒီကနေ လူတွေဟာလဲ တဖြည်းဖြည်းနဲ့ ပရလောကအပေါ် ယုံကြည်လာကြပါတယ်။ ပရလောကဆိုတာဟာ သဘာဝလွန်နယ်ပယ်လို့ သိပ္ပံပညာရှင်တွေကလဲ ဆိုထားပါတယ်။

အရင်ဆုံး သိပ္ပံနဲ့ ဆက်စပ်မပြောခင်မှာ ကျွန်တော်တို့ အာရှတစ်ခွင်ရဲ့ ကိုးကွယ်မှုအချို့ကို လေ့လာကြရအောင်။

အထူးသဖြင့် မြန်မာနဲ့ ထိုင်းမှာဆို တစ္ဆေ၊ သရဲ၊ မှင်စာ၊ ဘီလူး၊ စုန်း၊ ကဝေ၊ နတ်စိမ်း စတာတွေကို အတော်လေး ယုံကြည်ကြပါတယ်။ ထိုင်းမှာဆိုရင် သားသမီးမရနိုင်တဲ့ သူဌေးလင်မယားတွေဟာ အရုပ်လေးတစ်ရုပ်ထဲမှာ ဝိညာဉ်တစ်ကောင်ကို ထည့်သွင်းပြီး သူတို့ကလေးအဖြစ် မွေးကြတာတွေပါ ရှိပါသေးတယ်။

မြန်မာမှာလဲ နေရာတိုင်း နေရာတိုင်းမှာ သူ့ပိုင်ရာဆိုင်ရာဆိုတာတွေကို ယုံကြည်နေကြပြီးသားပါ။ ကဝေဆိုလဲ ဆယ့်နှစ်ကြိုးကဝေ စတာတွေအပြင် အောက်လမ်း၊ အထက်လမ်း အတော်စုံပါတယ်။

အချို့အိမ်တွေဆို လူခြောက်လေးတွေကို ကိုးကွယ်တာ ဘာညာလဲ ရှိပါသေးတယ်။ အဲဒီလူခြောက်လေးတွေက စီးပွားတက်အောင် လုပ်ပေးတယ်လို့လဲ ယူဆကြပါတယ်။ ငယ်စဉ်က တာတေတို့၊ မဖဲဝါတို့အကြောင်း ဖတ်ရင်း ကြီးပြင်းလာသူဆိုရင်တော့ အခုပြောသွားတဲ့ အကြောင်းတွေနဲ့က မစိမ်းလောက်ပါဘူး။

စိမ်းမဲ့ အကြာင်းကတော့ အခုမှ စမှာပါ။ ကျွန်တော်တို့ အာရှဟာ ပရလောကကို ယုံသလောက် အနောက်နိုင်ငံတွေကတော့ ယုံခဲလှပါတယ်။ သရဲခြောက်ခံရခြင်းဟာ သိပ္ပံတွေ့ရှိချက်တွေကြောင့်ပါလို့လဲ ပြောကြပါတယ်။ (အမေရိကန်တွေထဲမှာတော့ ငါးဆယ်ရာခိုင်နှုန်းလောက်က ယုံကြတယ်လို့ ဒေတာတချို့အရ တွေ့ရပါတယ်။)

ပြောလက်စကို ဆက်ရမယ်ဆိုရင် သရဲခြောက်ခံရတယ် ဆိုတာဟာ လူတွေမကြားနိုင်တဲ့ အတော်နိမ့်တဲ့ ကြိမ်နှုန်းတွေကြောင့်လို့ သုတေသီတို့က ပြောထားပါတယ်။ လူတွေရဲ့ နားဟာသတ်မှတ်ထားတဲ့ ကြိမ်နှုန်းကိုပဲ လက်ခံနိုင်ပါတယ်။ 20,000 Hz နဲ့အထက် အသံတွေ၊ 20 Hz အောက် အသံတွေဟာ လူတွေရဲ့ နားနဲ့ နားထောင်ဖို့ ဘယ်လိုမှကို အဆင်မပြေပါဘူး။

အဲဒီတော့ ကိုယ်နားမခံနိုင်တဲ့ အသံမျိုးကို ကြားမိတဲ့အခါ လူ့သဘာဝအရ ကြောက်စိတ်ဆိုတာ ဖြစ်လာပါတယ်။ ကြောက်စိတ်ဖြစ်ရင် စိတ်မသက်မသာဖြစ်လာတာမလို့ အဲဒီလိုဖြစ်ရပ်ကို သရဲခြောက်ခံရတယ်၊ သရဲဆီကလာတဲ့ အသံလို့ အမှတ်မှားကြပါတယ်။

သရဲခြောက်တယ်လို့ ပြောတဲ့နေရာတိုင်းဟာ သစ်လွင်တောက်ပနေတာမျိုး မရှိပါဘူး။ ကြည့်လိုက်တိုင်း ရိုးတွင်းခြင်ဆီထဲထိ အကြောက်တရားတွေ စိမ့်ဝင်သွားအောင် ထိုင်းမှိုင်းနေတဲ့ အသွင်ပဲ ရှိကြပါတယ်။ အဲလိုအိမ်တွေ၊ နေရာတွေမှာ လူတွေကို ဆင်ခြင်တရားကင်းစေပြီး ကြောက်စိတ်ကို အလုံးအရင်းဖြစ်ပေါ်စေတဲ့ အဆိပ်မှိုတစ်မျိုးမျိုးက အမြဲပေါက်နေတတ်ပါတယ်။ လူတွေကသာ သိချင်ဇောကပ်ပြီး သတိမထားမိကြတာပါ။ သရဲကားအများစုမှာ အဲဒီမှိုတွေကို ရိုက်ပြလေ့ရှိပါတယ်။ အဲဒီအဆိပ်မှိုတွေဟာ အာရုံကြောဆိုင်ရာ လက္ခဏာတွေကို ဖြစ်စေပြီး ကြက်သီးထတာမျိုး၊ အလိုလိုကြောက်ရွံ့တာမျိုးတွေကိုပါ ဖြစ်လာစေပါတယ်။

သိပ္ပံပညာရှင်တွေကတော့ သရဲခြောက်တယ်လို့ နာမည်ကျော်တဲ့ နေရာတွေ၊ အိမ်တွေဟာ အဆိုပါမှိုတွေကြောင့်ပါလို့ ခိုင်မာတဲ့ အထောက်ထားမျိုးပြနိုင်အောင် ယနေ့ချိန်ထိ ကြိုးစားနေဆဲပါ။

မှိုဟာ လူကို ထင်ယောင်ထင်မှား ဖြစ်စေနိုင်သလို ကာဗွန်မိုနောက်ဆိုဒ်ဆိုတဲ့ ဓာတ်ငွေ့ဟာလဲ လူ့စိတ်ထဲမှာ တကယ်မဟုတ်တာတွေကို တကယ်လို့ ထင်မြင်စေပါတယ်။ အဲသလို ထင်မြင်တာဟာ အဆိပ်ငွေ့သင့်ခံရလို့ပါပဲ။ အဲဒီဓာတ်ငွေ့ကို ရှူရှိုက်မိတဲ့အခါ အကြားအာရုံမှာ လေသံတိုးတိုးလို၊ ရယ်သံလိုလို စတဲ့ ချောက်ချားစရာ အသံတစ်မျိုးမျိုးကို ကြားလာရတဲ့အပြင် ခြေသံတွေ ကြားတာ၊ အရိပ်တွေ ဖြတ်ပြေးသလို မြင်တာ၊ ကျောထဲအထိ ချမ်းစိမ့်လာတာ စတာတွေကို ခံစားရ‌နိုင်ပါတယ်။ အဲ့လိုလက္ခဏာတွေကြောင့် သရဲခြောက်တယ်လို့ ထင်ပြီး ကြောက်လန့်တတ်ကြတာပါ။

သရဲဆိုတာတွေကို အမှန်တကယ် ကြုံဖူးသူဟာ ကမ္ဘာ့လူဦးရေ ဆယ်ပုံပုံရင် တစ်ပုံစာလောက်ပဲ ရှိပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ပါးစပ်ရာဇဝင်တွေ၊ အယူအဆတွေ၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတွေကြောင့် လူတွေရဲ့ ကြောက်စိတ်ထဲမှာ သရဲဆိုတာက ဖြစ်တည်လာခဲ့တာပါ။ “Jack Frost” ကားကို ကြည့်တဲ့ သူဆို သိပါလိမ့်မယ်။ အဲဒီအထဲက နတ်သူငယ်တွေဟာ ယုံကြည်သူမရှိရင် မှေးမှိန် ပျောက်ကွယ်သွားရပါတယ်။ ဒီနည်းတူပဲ သရဲ၊ ပရလောက ဆိုတာဟာလဲ လူတွေရဲ့ ယုံကြည်မှု အယူအဆတွေကြောင့် ပိုခိုင်မာလာခဲ့တာပါ။ တချို့ညတွေဆို ကိုယ့်နောက်ကျောမှာ လူတစ်ယောက်က ကိုယ့်ကို စိုက်ကြည့်နေသလို ခံစားမိတာကို အခြားသူတစ်ယောက်ကို ပြောပြမိတဲ့အခါ အဲဒီလူက သူလဲ ဒီနည်းတူခံစားဖူးကြောင်း ထောက်ခံတဲ့အခါ ကိုယ့်စိတ်ထင်မှုတွေက ပိုခိုင်မာလာပြီး အမှန်တွေအဖြစ် ယုံကြည်လာပါတယ်။ အဲဒီကနေ မှောင်ရိပ်ထဲက သရဲဟာ ညအိပ်ရင် စိုက်ကြည့်နေပါတယ်ဆိုတဲ့ ယုံတမ်းတွေဟာ ပွားလာပြီး အမှန်လိုလို ဖြစ်လာတာပါ။

သရဲခြောက်တယ်၊ သရဲပါလို့ စိတ်ကို ထင်စေတဲ့အရာတစ်ခုကတော့ လေလို အခိုးအငွေ့တွေပါ။ အဲ့ဒီလို အခိုးငွေ့တွေဟာ မီးခိုးခေါင်းတိုင် (သို့) တံခါးကြားတွေထဲကနေ အိမ်ထဲ ဝင်လာတတ်ကြပါတယ်။ ဒါကြောင့် သရဲကားအများစုမှာ သရဲပေါ်မလာဖို့ ပြတင်းပေါက်တွေ လိုက်ပိတ်တာမျိုးတွေ လုပ်ပြကြတာပါ။ သရဲဟာ အခိုးအငွေ့  (gas) လို သဏ္ဌာန်ဆိုပြီးလဲ သုတေသီတွေက ဆိုထားပါသေးတယ်။

ဒါပေမဲ့ သရဲဟာ တကယ်ရှိသည်ဖြစ်စေ၊ မရှိသည်ဖြစ်စေ ကျွန်တော်တို့ လူသားတွေဆိုတာ ကြောက်ရွံ့မှုကို ခုံမင်တတ်ကြပါတယ်။ ဒါကြောင့်လဲ Ghost Hunters, Supernatural စတဲ့ သဘာဝလွန်အစီစဉ်တွေကို ရိုက်ကူးတဲ့ show တွေ series တွေဟာ လူတွေကြားမှာ ခေတ်ကာလမရွေး အောင်မြင်နေကြတာပါ။ ကျွန်တော်တို့ ကြောက်ရွံ့မှုကို ခံစားမိတဲ့အခါမှာ အာရုံကြောတွေကနေ Dopamine ဆိုတဲ့ ဟော်မုန်းတစ်မျိုး အလွန်အမင်းထွက်လာတယ်လို့ အာရုံကြောဗေဒပညာရှင်တွေက ပြဋ္ဌာန်းထားကြပါတယ်။ အဲဒီဟော်မုန်းတွေဟာ ကြောက်ရွံ့မှုကို ပိုမိုခုံမင်စေပြီး အကြောက်တရားကို ပိုမိုပွားများစေပါတယ်။

နောက်ထပ် Fact တစ်ခုကတော့ သရဲ၊ ပရလောကကို ယုံကြည်မှုဟာ နောက်ဘဝဆိုတဲ့ အရာကို ယုံကြည်ပြီး သေသူအတွက် စိတ်နှစ်သိမ့်မှုဖြစ်စေတယ်လို့လဲ တွေ့ရှိရပါတယ်။ နောက်ဘဝနဲ့ပတ်သက်ပြီးတော့ နောက်များမှာ အခါအခွင့်ကြုံရင် သေချာ ရှာဖွေပြီး ရေးပါအုံးမယ်လို့ ပြောရင်း ဒီလောက်နဲ့ပဲ နိဂုံးချုပ်ပါရ‌စေဗျ။

References – 6 Possible Scientific Reasons For Ghost – Quick and Dirty Tips 

Written by – Eris

Edited by – Ingyin Khin 

©️ 𝟮𝟬𝟮𝟯-𝟮𝟬𝟮𝟰 | 𝗙𝗮𝗰𝘁 𝗛𝘂𝗯 𝗠𝘆𝗮𝗻𝗺𝗮𝗿

#Fact_Hub #Science #Article #General_science #Are_Ghosts_Real

ကျွန်တော်တို့ ကမ္ဘာကြီးကို ရေပြင် ၇၁%၊ ကုန်းမြေ ၂၉% နဲ့ ဖုံးအုပ်ထားပါတယ်။ သမုဒ္ဒရာတွေဟာ ကမ္ဘာ့ ရေအရင်းမြစ်အားလုံးရဲ့ ၉၇% ရှိပါတယ်။ အကယ်၍များ ရေပြင်တွေဟာ ကုန်းမြေဖြစ်လာခဲ့ရင် ကမ္ဘာကြီးက ဘာတွေပြောင်းလဲမယ်လို့ ထင်ပါသလဲ။ ဆို‌တော့ အတူတူ လေ့လာကြည့်ကြပါမယ်။

အကယ်၍ ရေပြင်တွေသာ ကုန်းမြေဖြစ်လာရင် အပူချိန်တွေ ထိုးတက်လာမှာပါ။ သမုဒ္ဒရာတွေဟာ ကမ္ဘာ့အပူချိန်ကို လျှော့ချတဲ့ နေရာမှာ အဓိက ပင်တိုင် ဖြစ်တာမလို့ ရေထုမရှိရင် အပူချိန်ဟာ တစ်ဟုန်ထိုး တိုးလာပါလိမ့်မယ်။ များပြားလွန်းတဲ့ ရေပမာဏဟာ သမုဒ္ဒရာကနေ အငွေ့ပျံတာကြောင့် အပူချိန် ရုတ်ချည်းပြောင်းလဲတာတွေကို တားဆီးပေးတဲ့ ကယ်တင်ရှင်တွေပါ။ ကုန်းမြေအဖြစ်သာ ပြောင်းသွားခဲ့ရင် ဖန်လုံအိမ် ဓာတ်ငွေ့စုပ်ယူမှုကလဲ အလွန်မင်းလျော့ကျသွားမှာဖြစ်ပြီး သမုဒ္ဒရာရေတွေမှာလဲ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်တွေ ပါဝင်လာပါလိမ့်မယ်။ အဲ့ဒီကနေ ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့ကို မစုပ်ယူနိုင်တော့ဘဲ အပူချိန်တွေ အဆမတန် ထိုးတက်ပြီးတဲ့နောက်  Venus ဂြိုဟ်လို ဖြစ်သွားမှာပါ။

ကုန်းမြေထုတွေချည်းပဲဆိုရင် အဓိကအားဖြင့် ရာသီဥတုပိုင်းမှာ အများကြီး ဆိုဆိုးရွားလာမှာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ သမုဒ္ဒရာတွေရဲ့ အငွေ့ပျံခြင်း၊ ငွေ့ရည်ဖွဲ့ခြင်း စတဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်တွေဟာ ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းမှာရှိတဲ့ အပူချိန်တွေကို မှန်ကန်ဖို့ ထိန်းညှိပေးပါတယ်။ ပင်လယ်ရေတွေ အငွေ့ပျံသလိုပဲ အငွေ့ပျံသွားတဲ့ ရေခိုးရေငွေ့တွေဟာလဲ ကုန်းမြေဆီကို ရိုက်ခတ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ရေတွေသာ ကုန်းမြေဖြစ်သွားရင် မိုးရွာသွန်းမှု အတော်နည်းပါးပြီး မိုးခေါင်ရေရှားကပ်‌ဘေးတွေ ဆိုက်ကုန်ဖို့ပဲ ရှိလာပါလိမ့်မယ်။

သမုဒ္ဒရာနဲ့ နီးတဲ့ နေရာတစ်ဝိုက်လောက်မှာသာ နေနိုင်ပြီး ဝေးတဲ့ နေရာတွေဟာ လွင်တီးခေါင် ကန္တာရတွေ ဖြစ်နေမှာပါ။ ဒါ့အပြင် ကမ္ဘာ့ရေစီးကြောင်း လုပ်ငန်းစဉ်ဟာလဲ ပျက်ယွင်းသွားတာကြောင့် အပူချိန်တွေက အလွန်အမင်းတိုးပွားလာပြီး ရာသီဥတု ပိုမိုဖောက်ပြန်နိုင်ပါတယ်။

ရေတွေဟာ လေထုအတွက်လဲ အရေးပါပါတယ်။ လေထဲက အောက်ဆီဂျင်မှာ ရေပမာဏ ၅၀% – ၇၀% ထိ ပါဝင်ပြီး အဲ့ပမာဏကို ရေနေအပင်တွေဆီက ရပါတယ်။ သမုဒ္ဒရာတွေဟာ ဧရိယာကျဉ်းမြောင်းတဲ့ နယ်မြေကို ဖုံးလွှမ်းလိုက်ရင် အောက်ဆီဂျင်ပမာဏကို ကုန်းနေသတ္တဝါတွေ သုံးစွဲသလို မြန်မြန်မထုတ်နိုင်ပေးတာမလို့ အောက်ဆီဂျင်ပမာဏ လျော့ကျပြီး ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်ပမာဏ တိုးလာပါလိမ့်မယ်။ ဒါ့အပြင် လေထုနဲ့ မြေထုတို့ကပါ ပိုညစ်ညမ်းလာပြီး ရေထဲကို စွန့်ပစ်ပစ္စည်းတွေ စွန့်ထုတ်တဲ့ စက်ရုံအချို့ဟာလဲ အမှိုက်ပြဿနာ တက်လာနိုင်ပါတယ်။ လေထုထဲမှာပါ အဆိပ်သင့်မှု ပိုများနိုင်ပါတယ်။

အကယ်၍ ရေပြင်တွေသာ ကုန်းမြေထုအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားခဲ့မယ်ဆိုရင် သက်ရှိတွေရဲ့ နေထိုင်မှု အပေါ်ကိုလဲ သက်ရောက်နိုင်ပါတယ်။ ရေနေသတ္တဝါတွေဟာ နေထိုင်စရာ ရေပြင်ပမာဏ နည်းပါးမှုကြောင့် ကုန်းမြေပေါ်ကို ယခင်ကထက် စောစောစီးစီး ရောက်ရှိလာနိုင်ပြီး ကုန်းနေသတ္တဝါမဟုတ်‌တဲ့ အခြားမျိုးစိတ်တွေကပါ ကုန်းပေါ်ကို ရောက်ရှိလာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ နောက်ပြီး ကုန်းပေါ်မှာ အပင်တွေ၊ အရွက်တွေ နည်းပါးလာမှုကြောင့် သားစားသတ္တဝါတွေ ပိုမိုပေါများလာနိုင်တဲ့အပြင် ရေရှားပါးမှုကြောင့် သက်ရှိတွေရဲ့ အရွယ်အစားဟာလဲ ပိုမိုသေးငယ်လာနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ လူသားတွေကတော့ ကုန်းမြေသုံး ကိရိယာတွေကို ပိုမိုတီထွင်လာနိုင်မှာဖြစ်ပြီး နေ့ညအပူ လွန်ကဲမှုကြောင့် ငှက်တွေနဲ့ အခြားသော နို့တိုက်သတ္တဝါတွေ ရှင်သန်နေထိုင်ဖို့ ခက်ခဲလာမှာပါ။ အဲ့ဒီလိုမျိုး ရေပြင်တွေသာ ကုန်းမြေထုဖြစ်လာခဲ့ရင် သွေးအေးမျိုးစုတွေကသာ ကမ္ဘာမြေကို အုပ်စိုးနိုင်တဲ့ အလားလာတွေ ပိုများလာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ရေပြင်တွေ ဆုံးရှုံးမှုကြောင့် ရှင်သန်ဖို့ပါ ခက်လာပါလိမ့်မယ်။ “ထမင်းအသက် ၇ ရက်၊ ရေအသက် ၁ မနက်” ဆိုသလိုပဲ အပူနဲ့ လျှပ်စစ်ရဲ့ အဓိက ရင်းမြစ်ဖြစ်တဲ့ သမုဒ္ဒရာတွေ မရှိတော့တာကြောင့် ရေချို ရှားပါးလာပါလိမ့်မယ်။ ဒါ့အပြင် အစာကွင်းဆက်‌ဂေဟစနစ်ကိုလဲ အတော်လေး လှိုင်းထရိုက်ခတ်စေမှာပါ။ သမုဒ္ဒရာတွေဟာ မြေထုကြောရွေ့လျားမှုကို ထိန်းပေးတာကြောင့် သူတို့သာ မရှိတော့ရင် မီးတောင်ပေါက်တာ၊ ငလျင်လှုပ်တာ စတဲ့ ကပ်ဘေးတွေ ပိုမိုဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။

နောက်တစ်ချက်ကတော့ စီးပွားရေးနဲ့ လူနေမှုဘဝတွေကိုပါ ထိခိုက်စေမှာပါ။ မြေထုဟာ ယခင်ကထက် ပိုမိုကျယ်ပြန်လာတာကြောင့် နယ်ချဲ့ပဋိပက္ခစစ်ပွဲတွေ ပိုမိုများလာနိုင်တဲ့အပြင် ကုန်သွယ်ရေးကိုပါ ထိခိုက်လာနိုင်ပါတယ်။ ရေကြောင်းကို ကန့်သတ်ပြီး သုံးရမှာဖြစ်တဲ့အတွက် ရေကြောင်းပို့ဆောင်ဆက်သွယ်မှုတွေမှာ ဆုံးရှုံးမှု ပိုများနိုင်ပါတယ်။ ပင်လယ်စာ၊ ငါး၊ ပုစွန်စတာတွေကို မှီခိုပြီး စီးပွားရေးလုပ်ကိုင်နေရတဲ့ နိုင်ငံတွေဟာလဲ ကပ်ဆိုက်မှုတွေ ကြုံလာရပါလိမ့်မယ်။

နောက်ဆုံးမှာ အစာရင်းမြစ်ဆုံးရှုံးပြီး ငတ်ပြတ်သေတာတွေအထိ ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။ လိုအပ်တဲ့ ရေပမာဏကို မရရှိဘူးဆိုရင် လူသားမျိုးနွယ်ဟာ ကမ္ဘာကနေ အပြီးတိုင် ပျက်သုဉ်းသွားနိုင်တဲ့အထိ ဆိုးကျိုးတွေကို ခံစားရမှာဖြစ်ပါတယ်။

ဒါဟာ ဖြစ်နိုင်ခြေ အလွန့်အလွန်နည်းပါးတယ်လို့ ဆိုရမှာဖြစ်ပေမဲ့ ယနေ့ခေတ်မှာ ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာတွေဆီ အဆိပ်သင့်အမှိုက်တွေ စွန့်ပစ်မှုများလာတာကြောင့် တစ်ချိန်ချိန်တော့ သမုဒ္ဒရာတွေဟာလဲ တိမ်ကောပြီး ကမ္ဘာကြီးဟာလဲ ကုန်းမြေထုချည်းအဖြစ် မပြောင်းလဲလာနိုင်ဘူးလို့ ပြောမရပါဘူး။ ဒါကြောင့်မလို့ အဆိပ်သင့်အမှိုက်တွေ၊ ပလတ်စတစ်တွေကို လက်လွတ်စပယ် မပစ်ကြဖို့လဲ လိုအပ်ပါတယ်။ နောက်တစ်ခု သတိပေးချင်တာလေးကတော့ ဒီဇင်ဘာလဟာ ပလတ်စတစ်လျှော့ချရေးလ ဖြစ်တာကြောင့် ဒီလကစပြီး နေ့ရက်တိုင်းမှာ ပလတ်စတစ်တွေ လျှော့သုံးပြီး ပျက်စီးဆွေးမြေ့လွယ်တဲ့ စက္ကူအိတ်တွေအစား သဘာဝထုတ်ကုန်တွေသုံးကြဖို့ တိုက်တွန်းရင်း နိဂုံးချုပ်ပါရစေခင်ဗျာ။

References – What Would Earth Be Like If All The Land Was Oceans And All The Oceans Were Land? Written By Harsh Gupta. ScienceABC.

Written by – Eris

Edited by – Aww Myat Khin Khin

©️ 𝟮𝟬𝟮𝟯-𝟮𝟬𝟮𝟰 | 𝗙𝗮𝗰𝘁 𝗛𝘂𝗯 𝗠𝘆𝗮𝗻𝗺𝗮𝗿

#Fact_Hub #Geography #Article #What_Would_All_The_Oceans_Were_Land #Climate_Changes

ကျွန်တော်တို့ လူ့ခန္ဓာဟာ ဆဲလ်ပေါင်းများစွာနဲ့ ဖွဲ့စည်းထားတာဖြစ်ပြီး ဆဲလ်တွေဟာလဲ ထိလွယ်ရှလွယ်ကြပါတယ်။ တစ်ခုခုဖြစ်လို့ ဒဏ်ရာတွေ၊ ပွန်းပဲ့ရာတွေ ရလာတဲ့အခါ အချို့သော ဒဏ်ရာတွေက ပိုမြန်မြန်ပျောက်လွယ်တာကို သတိထားမိကြမှာပါ။ ဘာကြောင့် ဒီလိုဖြစ်ရတာလဲ။ လေ့လာကြည့်ကြရအောင်ပါ။

အရင်ဆုံး အရေပြားနဲ့ ဆက်စပ်တဲ့ ဒဏ်ရာတွေအကြောင်း ပြောပြပါမယ်။ လက်ကို ဓားထိမိတာ (သို့) စက်ဘီးပေါ်က ပြုတ်ကျလို့ ပွန်းပဲ့ဒဏ်ရာတွေရရင် ဒဏ်ရာကို ရေဆေးချပြီး ပတ်တီးစည်းတာမျိုး လုပ်တတ်ကြပါတယ်။ ပတ်တီးအောက်မှာပဲ ဒဏ်ရာကို အနာကျက်စေဖို့ သွေးဆဲလ်တွေဟာ ပုံမှန်ထက် အလုပ်ပိုလုပ်ကြရပါတယ်။

အနာကျက်ခြင်းမှာ ရှုပ်ထွေးလှတဲ့ အဆင့်လေးဆင့် ရှိပါတယ်။ ပထမအဆင့်က သွေးခြေဥခြင်းပါ။ ဒီဖြစ်စဉ်ဟာ သွေးတိတ်အောင်၊ သွေးထွက်မလွန်အောင် လုပ်ပေးတဲ့ ဖြစ်စဉ်ဖြစ်ပြီး ဒဏ်ရာရှိတဲ့နေရာကို သွေးစီးဆင်းမှုအား လျော့စေပါတယ်။

Vasoconstriction ဟာ ဒဏ်ရာတစ်ဝိုက်က အောက်ဆီဂျင်ပြတ်လပ်တဲ့အထိ သွေးထွက်ခြင်းကို ရပ်တန့်ပေးတာကြောင့် fibrin threads ဆိုတဲ့ ချည်မျှင်နဲ့တူတဲ့ သွေးကြောမျှင်တွေက သွေးကြောအတွင်း ပေါက်ပြဲတာကို ပိတ်ဆို့ဖို့အတွက် သွေးခဲစေတဲ့ အကွက်တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး သွေးထွက်ခြင်းကို ရပ်တန့်ပေးပါတယ်။ အဲ့ဒါကို သွေးခြေဥခြင်းလို့ ခေါ်ဆိုကြပါတယ်။

နောက်တစ်ဆင့်ကတော့ ရောင်ရမ်းခြင်းပါ။ သွေးထွက်ခြင်းကို ထိန်းချုပ်ပြီးတာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက် ကိုယ်တွင်းက သွေးဖြူဥဆဲလ်တွေဖြစ်တဲ့ neutrophils, macrophages နဲ့ lymphocytes တို့ဟာ ဒဏ်ရာရှိတဲ့ နေရာကို ရောက်ရှိလာကြပါတယ်။

Neutrophils တွေဟာ phagocytosis ဆိုတဲ့ ဖြစ်စဉ်ကတစ်ဆင့် ရောဂါပိုးမွှားတွေနဲ့ ပျက်စီးသွားတဲ့ တစ်ရှူးဆဲလ်တွေကို ဖယ်ရှားပေးပါတယ်။ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရပြီး 72 နာရီအကြာမှာ macrophages တွေ ဝင်ရောက်လာပြီး phagocytosis ကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ရင်း ခုခံအားစနစ်ရဲ့ အခြားသော ဆဲလ်‌တွေကိုပါ လှုံ့ဆော်ပေးပါတယ်။ T-cells (lymphocytes တစ်မျိုး) ရဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်ကိုတော့ နားလည်ဖို့ ခဲယဉ်းပေမဲ့လဲ အဲ့ဒီဆဲလ်အရေအတွက်နည်းပါးခြင်းဟာ အနာကျက်ခြင်းနဲ့ ဆက်စပ်မှုရှိနေပြန်ပါတယ်။

တတိယတစ်ဆင့်ကိုတော့ တိုးပွားလာခြင်းလို့ ဆေးပညာအရ ခေါ်ဆိုကြပါတယ်။ ဒီဖြစ်စဉ်ဟာ ဒဏ်ရာရပြီး သုံးရက်ကနေ နှစ်ပတ်အတွင်း ဖြစ်ပွားပါတယ်။ ခန္ဓာကိုယ်က ပျက်စီးသွားတဲ့ တစ်သျှူးတွေကို ပြုပြင်ပေးပြီး အရေပြားအသစ်ကို ပြန်လည်ဖန်တီးပေးပါတယ်။ ဒါ့အပြင် အနာရဲ့ ဘေးပတ်ပတ်လည်ဟာ ကျုံ့လာပြီး သွေးကြောအသစ်တွေကို ဖြစ်ပေါ်လာစေပါတယ်။

နောက်ဆုံး အဆင့်ကတော့ တစ်သျှူးဆဲလ်တွေကို ပြန်လည်ပြုပြင်ခြင်းဖြစ်ပါတယ်။ အမာရွတ်တစ်သျှူးတွေ ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခြင်းနဲ့အတူ epithelial အလွှာကြီးတစ်ခုပါ ဖြစ်ပေါ်လာပါတယ်။ အရေပြားရဲ့ ကော်လဂျင်အမျှင်တွေဟာ အရေပြားကို ကြံ့ခိုင်လာစေဖို့ ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းကြပြီး ဒဏ်ရာသက်သာလာတာနဲ့အမျှ သွေးထွက်ခြင်း နည်းလာပါတယ်။ ဒဏ်ရာရှိခဲ့တဲ့ ဧရိယာတစ်ဝိုက်ဟာ အနာကျက် မြန်လာပြီး ဆဲလ်ပါဝင်မှုတွေ တဖြည်းဖြည်းလျော့ပါးလာပါတယ်။

အရေပြားပေါ်က ဒဏ်ရာတွေဟာ အခြားဒဏ်ရာတွေထက် အနာကျက်ပိုမြန်တယ်ဆိုပေမဲ့ အကြောင်းအရာတချို့အပေါ် မူတည်ပြီး ကွဲပြားပါသေးတယ်။

ပထမဆုံးအချက်ကတော့ အရေပြားရဲ့ အစိတ်အပိုင်းတွေမှာ သွေးစီးဆင်းမှု ဘယ်လောက်ရှိလဲဆိုတာအပေါ် မူတည်ပါတယ်။ သွေးဟာ လိုအပ်တဲ့ အာဟာရတွေနဲ့ အောက်ဆီဂျင်ကို သယ်ဆောင်ပေးပြီး အနာကျက်စေနိုင်တဲ့ သွေးဆဲလ်တွေကိုပါ သယ်ဆောင်ပေးပါတယ်။

ဒုတိယအချက်ကတော့ အရေပြားရဲ့ အစိုဓာတ်ဖြစ်ပါတယ်။ ဒဏ်ရာတစ်ဝိုက်မှာ အစိုဓာတ်နည်းပါးနေရင် ဒဏ်ရာမြန်မြန်ပျောက်လွယ်တယ်လို့ ယူဆလို့ရပါတယ်။

နောက်ဆုံးတစ်ချက်ကတော့ ဒဏ်ရာတစ်ဝိုက်မှာ ရောဂါပိုးမွှားကို ကာကွယ်ပေးမဲ့ ဆဲလ်တွေရှိ၊ မရှိအပေါ်မှာလဲ မူတည်ပါသေးတယ်။

ဒါတွေအားလုံးကို ခြုံကြည့်ရင် အခြားသော ဒဏ်ရာတွေထက် ပါးစပ်အတွင်းထဲက ဒဏ်ရာတွေက ပိုသက်သာလွယ်တယ်ဆိုတာ တွေ့မြင်နိုင်မှာပါ။

ပါးစပ်ရဲ့ အရေပြားပေါ်မှာဆိုရင် သွေးကြောကျယ်တွေရှိပြီး အရေပြားမျက်နှာပြင်မှာသာ ပရိုတင်းဓာတ်ကို တွေ့ရတတ်ပါတယ်။ တံတွေးမှာ ပါဝင်တဲ့ secretory leukocyte protease inhibitors (SLPI) နဲ့ Trefoil Factor 3 (TFF3) က အနာကျက်ခြင်းကို ပိုမိုလျင်မြန်စေပါတယ်။ ဒါ့အပြင် တံတွေးမှာဆိုရင် histidine ကြွယ်ဝတဲ့ ‌antimicrobial peptide ပါဝင်ပြီး အနာအမြန်ကျက်စေဖို့ ကူညီပေးတဲ့ epithelial cells နဲ့ fibroblasts တွေရဲ့ လှုပ်ရှားမှုကို လှုံ့ဆော်ပေးပါသေးတယ်။

တံတွေးဟာ ရောင်ရမ်းနေတဲ့ ဆဲလ်တွေကို အနာကျက်စေဖို့ ကူညီပေးနိုင်တဲ့ စိုစွတ်တဲ့ အနေထားတစ်ခုကို ဖန်တီးပေးပြီး ပါးစပ်ရဲ့ အနေအထားကြောင့် ဒဏ်ရာတွေဟာ အမာရွတ်ကျန်တာမျိုး သိပ်မရှိဘဲ ပျောက်လွယ်ရခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဘက်တီးရီးယားများစွာရှိပေမဲ့ ပါးစပ်အတွင်းထဲက ဒဏ်ရာတွေကတော့ ရောဂါပိုးတွေကို သိသိသာသာ လျော့ပါးစေပါတယ်။

ဒဏ်ရာကို ကုသနိုင်စွမ်းဟာ လူတစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး မတူညီကြပါဘူး။ အဲ့ဒါအပြင် ဒဏ်ရာကျက်ခြင်းကို နှောင့်နှေးစေတဲ့ အခြားသော အကြောင်းရင်းတွေလဲ ရှိပါသေးတယ်။ အဲ့ဒါတွေကို အုပ်စုနှစ်စု ခွဲထားပါတယ်။

Local factors

ဒေသတွင်းရရှိတဲ့ အချက်လက်တွေအရတော့ အနာကျက်မြန်ခြင်း၊ မမြန်ခြင်းဟာ အောက်ဆီဂျင်ပြည့်ဝမှု၊ သွေးလည်ပတ်မှု၊ ကူးစက်မှု၊ တစ်ကိုယ်ရေသန့်ရှင်းမှု စတာတွေအပေါ် မူတည်တယ်လို့ တွေ့ရှိရပါတယ်။

ဒဏ်ရာကို ကုသဖို့အတွက် ခန္ဓာကိုယ်က စွမ်းအင်လိုအပ်ပြီး အောက်ဆီဂျင်ဟာ စွမ်းအင်ထုတ်လုပ်မှုအတွက် အလွန်အရေးပါပါတယ်။ ဒဏ်ရာထဲကို ကူးစက်ပိုးမွှားတွေ မဝင်အောင် အောက်ဆီဂျင်က တားဆီးပေးပြီး epithelialization, collagen system စတာတွေကို တိုးတက်စေပါတယ်။ ဒါကြောင့်မို့ အောက်ဆီဂျင်မရခြင်းဟာ အနာကျက်မှုကို နှောင့်နှေးစေနိုင်ပါတယ်။

ပွင့်လျက်ဖြစ်နေတဲ့ အနာမျိုးဆိုရင် ဘက်တီးရီးယားတွေ ပိုဝင်လွယ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အချို့ဘက်တီးရီးယားတွေက ဆေးယဉ်ပါးမှုကို ဖြစ်စေပေမဲ့ အချို့ကတော့ အနာကျက်ရာမှာ ကူညီပေးပါတယ်။

System factors

စနစ်တကျလေ့လာရှာဖွေထားတဲ့ ဖော်ပြချက်တွေထဲမှာတော့ အသက်အရွယ်၊ လိင်ဟော်မုန်း၊ စိတ်ဖိစီးမှု၊ ဆီးချိုရောဂါ၊ အဝလွန်ခြင်း၊ အရက်စွဲခြင်း စတာတွေဟာလဲ အနာကျက်နှေးစေတယ်လို့ ဆိုထားပါတယ်။

အထူးသဖြင့် အသက်ရွယ်ကြီးသူတွေမှာဆိုရင် T-cell တွေဟာ ဒဏ်ရာဆီ ရောက်ဖို့ ပိုကြာတာကြောင့် အနာကျက်နှုန်းလဲ ပိုနှေးပါတယ်။ ထိခိုက်ပွန်းပဲ့မယ်ဆိုရင်လဲ ကျုံ့နိုင်စွမ်းနည်းပါးလာတာကြောင့် အနာကျက်ဖို့ ခဲယဉ်းတယ်လို့ တွေ့ရှိရပါတယ်။

ဒါ့အပြင် သွေးတွင်းသကြားဓာတ်မြင့်မားမှုကလဲ သွေးကြောတွေကို ကျဉ်းမြောင်းစေတာမလို့ ဒဏ်ရာဆီ သွေးထောက်ပံ့မှုကို လျော့နည်းစေပါတယ်။ အထက်မှာ ပြောခဲ့သလိုပဲ အနာကျက်ခြင်းလုပ်ငန်းစဉ်ရဲ့ အဓိကအချက်က သွေးထောက်ပံ့မှုကို လုံလောက်စွာ ရရှိဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။ အဝလွန်ခြင်းကတော့ ကျန်းမာရေးအတွက် လုံးဝမကောင်းတဲ့အပြင် အနာကျက်ခြင်းကိုလဲ အလွန်နှေးကွေးစေပါတယ်။

အဲ့အချက်တွေအပြင် ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ ဓာတုဗေဒဖြစ်စဉ်ကို ပြောင်းလဲစေတဲ့ ဆေးတွေ သောက်သုံးခြင်း၊ ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း စတာတွေဟာလဲ အနာကျက်ဖို့အတွက် နှောင့်နှေးစေပါတယ်။ ဒဏ်ရာကုသခြင်းဟာ ခန္ဓာဇီဝဖြစ်စဉ်တွေထဲက အရေးကြီးတဲ့ ကဏ္ဍတစ်ခုဖြစ်တဲ့အပြင် ဒဏ်ရာပျောက်ကင်းနှုန်းဟာ သွေးထောက်ပံ့ပေးမှုအပေါ်မှာ မူတည်နေပါသေးတယ်။

အသက်အရွယ်၊ မျိုးရိုးဗီဇ၊ ကူးစက်မှုရောဂါ၊ နဂိုရောဂါအခံရှိခြင်းနဲ့ လူနေမှုပုံစံတွေကလဲ ဒဏ်ရာသက်သာခြင်းကို နှောင့်နှေး‌စေတာမို့လို့ သတိထားဖို့ ပြောရင်းနဲ့ပဲ ဒီမှာတင် အဆုံးသတ်ပါရစေရှင့်။

Written by – Eris

Edited by – Aww Myat Khin Khin

©️ 𝟮𝟬𝟮𝟯-𝟮𝟬𝟮𝟰 | 𝗙𝗮𝗰𝘁 𝗛𝘂𝗯 𝗠𝘆𝗮𝗻𝗺𝗮𝗿

#Fact_Hub #Science #Article #General_science #Body_Heal #Wound